Modern Çağda Kalbin İnşası: Sait Havva ve Ruh Terbiyesi Üzerine Bir Muhasebe
Günümüz dünyası, hızı ve gürültüsüyle insanı sürekli dış dünyaya, maddeye ve görselliğe hapseden bir yapıya sahip. İnsanın kendi iç derinliğini unuttuğu, ruhsal boşlukların geçici hazlarla doldurulmaya çalışıldığı bu dönemde, Sait Havva’nın “Ruh Terbiyesi” eseri, kaybolan pusulayı yeniden elimize veriyor. Kitap, bir müminin sadece “ne yapması” gerektiğinden ziyade, “nasıl bir kalbe sahip olması” gerektiği sorusuna odaklanıyor.
1. Şekilden Öze: İbadetin Ruhu Olarak İhsan
Sait Havva’nın temel vurgusu, İslam’ın sadece fıkhi kurallardan ibaret bir “şekil dini” olmadığıdır. Yazar, İmam Gazali’nin izinden giderek, ibadetlerin birer beden, ihlas ve huşunun ise o bedenin ruhu olduğunu hatırlatır. Bu eserden alınacak ilk büyük mesaj şudur: Eylemlerin kıymeti, kalpteki niyetin saflığıyla ölçülür. Namazın bir jimnastikten, orucun bir diyetten ayrıldığı nokta, “Allah’ı görüyormuşçasına” (İhsan) yaşama bilincidir.
2. Kalp Hastalıklarını Tanımak: Manevi Bir Check-Up
Eser, modern insanın “kişisel gelişim” adı altında parlatmaya çalıştığı egosuna (nefsine) ayna tutar. Sait Havva; kibir, riya, haset ve dünya sevgisi gibi kavramları tıbbi bir titizlikle analiz eder. Buradan çıkarılacak ders; dış dünyadaki düşmanlarla savaşmadan önce, insanın kendi göğüs kafesinin içindeki “gizli putları” devirmesi gerektiğidir. Kendi kusurlarını görmeyen birinin, başkalarının kusurlarıyla meşgul olması manevi bir körlüktür.
3. Zikir ve Tefekkürle İstikamet Kazanmak
Ruh terbiyesi, sadece teorik bir bilgi değil, bir disiplin sürecidir. Sait Havva, ruhun gıdasını zikir, tefekkür ve ölümü hatırlamak (rabıta-i mevt) olarak belirler. Modern hayatın dikkat dağınıklığına karşı; dili ve kalbi Allah’ın hatırasıyla diri tutmak, zihni bir “koruma kalkanı” içine almaktır. Bu süreç, kişiyi olaylar karşısında savrulmaktan kurtarır ve ona sarsılmaz bir istikamet kazandırır.
4. Sosyal Hayatın İçinde Bir Derviş Olabilmek
Kitabın en kıymetli mesajlarından biri de ruh terbiyesinin toplumdan kopmak anlamına gelmediğidir. Aksine, terbiye edilmiş bir ruh; komşuluk ilişkilerinde daha zarif, iş hayatında daha dürüst ve toplumsal meselelerde daha dirayetlidir. Sait Havva’ya göre gerçek sufi veya mümin, “halk içinde Hak ile olan” kişidir. Yani içsel derinlik, dışsal bir nezakete ve aksiyona dönüşmelidir.
Sonuç: Şahsiyetin Yeniden İnşası
Sait Havva’nın “Ruh Terbiyesi”, bize bir “şahsiyet mimarisi” sunar. Bu mimarinin temeli Kur’an ve Sünnet, harcı ise samimiyettir. Bu kitaptan cebimize kalan en büyük kazanç; dünyanın geçiciliğini bilip, kalbi sadece Baki olana bağlayarak özgürleşmektir. Unutulmamalıdır ki; ruhu terbiye edilmemiş bir insanın elindeki teknoloji, güç ve imkan, sadece yıkım getirir; ruhu aydınlanmış bir insan ise dokunduğu her yeri güzelleştirir.
“Kalp, Allah’ın evidir; oraya O’ndan başkasını yakıştırmamak, en büyük insanlık vazifesidir.”